การทำเครื่องถม
รูปภาพ กระเป๋าถือถมทอง
งานถมของไทย คือ การทำลวดลาย ที่ขูดลงบนผิวภาชนะ ที่เป็นเงินหรือทองให้เด่นชัดขึ้น ด้วยการถมโลหะสีดำลงในร่อง ที่ขูดหรือสลักเป็นลายนั้น ให้เต็ม
การทำเครื่องถม ช่างจะเอาเงินบริสุทธิ์ไปหลอมแล้วนำมารีด (การรีด ทำตามแบบช่างนครศรีธรรมราช ถ้าใช้ตีทำตามวิธีของบ้านพานถม) ให้ได้ความหนา ความกว้าง ความยาว พอที่จะประกอบรูปพรรณที่ได้กำหนดไว้ จากนั้น ครูจะบอกให้เด็กขึ้นรูป ซึ่งหมายถึง การนำแผ่นเงินมาตีให้ได้รูปทรง หรือรูปพรรณนั่นเอง ช่างที่ทำรูปพรรณนี้ เรียกว่า ช่างรูป ซึ่งจะมีทั้งช่างรูปของใหญ่ และช่างรูปของเล็ก
หลังจากนั้น จะะเป็นขั้นตอนการขึ้นลาย ซึ่งช่างจะเขียนลวดลาย ลงบนรูปพรรณนั้นๆ เช่น จะทำขันน้ำ เขาก็จะเขียนลายลงบนขัน และสลักลวดลาย เมื่อสลักเสร็จ จึงนำไปถมลายด้วยเนื้อถมวัตถุ ที่เป็นเนื้อถม คือ สารประกอบของธาตุเงิน ทองแดง ตะกั่ว และกำมะถัน โดยมีน้ำยาประสาน เป็นตัวเชื่อมแล้วหลอมเข้าด้วยกัน เมื่อหลอมออกมาแล้ว จะได้วัตถุสีดำออกมา ภาษาช่าง เรียกว่า เนื้อถม หรือ ยาถม
การนำเนื้อถม มาลงบนลายที่สลักไว้นั้น เรียกว่า การลงถม เมื่อเห็นว่า ยาถม หรือเนื้อถม กระจายเต็มที่ ทั่วลายดีแล้ว ทิ้งไว้ให้เย็น จึงเอาไปขัดแต่ง ส่วนที่ยังเกระอยู่ บนส่วนที่ไม่ต้องการลงถมด้วยตะไบ และกระดาษทราย การทำเช่นนี้ เรียกว่า การขัดแต่งอย่างหยาบ จากนั้น จึงนำมาเพลาราย หรือแกะแร อันเป็นการแต่งภาพ ให้ลายที่ลงถมนั้นมีความชัดคมสวยงาม
เมื่อเพลาลายจนเรียบ และภาพมีความคมดีแล้ว จะนำไปขัดอีกครั้งด้วยลูกขัด อันเป็นขั้นตอนสุดท้าย
เครื่อถมชนิดนี้ พื้นที่ลงถมจะเป็นสีดำ ส่วนที่ไม่ถูกยาถม จะเป็นสีเงิน จึงเรียกกันว่า ถมเงิน หรือ ถมดำ
นอกจากนี้ยังมี ถมอีกประเภทหนึ่ง เรียกว่า ถมทอง ซึ่งช่างใช้วิธีเคลือบพื้นผิวของเงิน ให้เป็นทอง วิธีทำทองให้เคลือบเนื้อเงินได้ก็คือ ทำทองให้เป็นผง เคล้ากับปรอทบริสุทธิ์ เมื่อทองคำถูกปรอทจะละลายตัว พร้อมที่จะนำไปทาเคลือบผิวเงินได้ ซึ่งเมื่อทาแล้ว จะเห็นพื้นผิวภาชนะ หรือผลิตภัณฑ์วาวงามอร่ามด้วย สีทองตัดกัน กับลวดลายที่ลงถมดำไว้นั้น
และหากนำถมเงิน ไปแต้มทองเป็นแห่งๆ ซึ่งภาษาช่างเรียก ตะทอง เครื่องถมนี้ จะมีลายเงินสลับกับลายทอง เราจึงเรียกถมชนิดนี้ว่า ถมตะทอง
