พระราชดำริและการฟื้นฟูการแต่งกายแบบไทย
การแต่งกายของคนไทย ในสมัยอยุธยาตอนปลาย ถึงต้นรัตนโกสินทร์ เท่าที่ปรากฏหลักฐานให้เห็น แตกต่างกันไปตามประเพณีนิยม ในท้องถิ่นและลักษณะของชุมชน แต่ละภูมิภาคแต่งกายตามประเพณียินม ของภาคนั้นๆ
ลักษณะการแต่งกายของคนไทย ก่อนสมัยรัชกาลที่ ๕ แห่งกรุงรัตนโกสินทร์ ถือได้ว่าเป็นแบบอย่างการแต่งกาย ตามจารีตประเพณี ที่มีลักษณะเฉพาะของการผสมกลมกลืน ทางวัฒนธรรม ในภูมิภาคเอเซียด้วยกันเอง ลักษณะการแต่งตัวโดยทั่วไป ของคนไทยในสมัยนี้ ชายไว้ผมตัดสั้น ที่เรียกว่า ผมมหาดไทย นุ่งผ้าโจงหรือจีบ เครื่องประดับชายหญิง และเด็กรวมทั้งเครื่องแต่งกายนั้น มีมากน้อยอลังการ์ แตกต่างกันไปตามฐานะของกลุ่มคนในสังคม ซึ่งแบ่งเป็นกลุ่มคนชั้นสูง และราษฎรสามัญ¹
ประเทศไทย รับเอาวัฒนธรรมตะวันตกเข้ามาสู่สังคมไทยแทบทุกด้าน วัฒนธรรมการแต่งกาย เป็นอย่างหนึ่งที่ไทยนำเอาวัฒนธรรมตะวันตกมาใช้ อย่างแพร่หลาย โดยลอกเลียนมาทั้งหมด และดัดแปลงบาง ส่วนนำมาผสมผสานกับเครื่องแต่งกายของไทย ในระยะแรกมีการเปลี่ยนแปลงเฉพาะ เจ้านายในราชสำนัก และผู้มีฐานะร่ำรวย ซึ่งมีกำลังทรัพย์ที่จะหาซื้อ เครื่องแต่งกายอย่างตะวันตกได้ แต่จะนิยมแต่งในโอกาสพิเศษเท่านั้น
การเปลี่ยนแปลงวัฒนธรรมการแต่งกาย เป็นแบบตะวันตกครั้งแรก คือ การที่พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว โปรดให้ข้าราชการและเจ้านาย สวมเสื้อเวลาเข้าเฝ้า ต่อมาในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว โปรดให้เจ้านายและผู้ตามเสด็จประพาสสิงคโปร์ ในปี พ.ศ. ๒๔๑๓ สวมเสื้อนอกคอเปิด มีเสื้อเชิ้ตข้างใน แล้วผูกผ้าพันคอ สวมถุงน่อง รองเท้าแบบฝรั่ง และตัดผมสั้นแบบฝรั่ง²
¹ สมุดภาพวิวัฒนาการการแต่งกายสมัยกรุงรัตนโกสินทร์. กรุงเทพฯ : อมรินทร์การพิมพ์, ๒๕๒๕. (กองจดหมายเหตุแห่งชาติ กรมศิลปากร จัดพิมพ์เนื่องในโอกาสสมโภชกรุงรัตนโกสินทร์ ๒๐๐ ปี ๒๕๒๕). หน้า ๑.
² เรื่องเดียวกัน, หน้า ๓๑.
