เครื่องมือการทำนา
เครื่องมือการทำนาท้องถิ่น
ในสมัยที่ยังไม่มีเครื่องจักรกลการเกษตร ช่วยทำนาเหมือนอย่างในปัจจุบัน เครื่องมือเครื่องใช้สำหรับทำนา ที่ชาวนาใช้ส่วนใหญ่ มักทำขึ้นจากวัสดุธรรมชาติในท้องถิ่น โดยใช้แรงงานจากคน หรือสัตว์ ซึ่งเป็นภูมิปัญญาที่ถูกคิดค้น และสืบทอดมาจากคนรุ่นก่อน เครื่องมือการทำนาท้องถิ่น อาจมีชื่อเรียก และรูปร่างลักษณะ แตกต่างกันตามแต่ละท้องถิ่น ปัจจุบันยังสามารถพบเห็นได้ในบางท้องถิ่น ที่ความเจริญยังเข้าไปไม่ถึง หรือที่คนในชุมชนอนุรักษ์ไว้ เครื่องมือเครื่องใช้ดังกล่าวแบ่งได้เป็น เครื่องมือปลูกข้าว เครื่องมือเกี่ยวข้าว เครื่องมือกวาดข้าว เครื่องมือนวดข้าว และเครื่องมือขนข้าว
เครื่องมือปลูกข้าว
ไถ
เป็นเครื่องมือพรวนดินด้วยแรงสัตว์ รูปร่างโค้งสูงเสมอเข่า ประกอบด้วย คันไถ แอก หางยาม หัวหมู และผาล นาที่เป็นดินทรายหรือดินร่วยซุยจะใช้ ไถนาเดียว ซึ่งทำจากไม้เล็กๆ และเบา ส่วน ไถสองขา ทำจากไม้แก่น ใช้สำหรับนาที่เป็นดินเหนียว ไถที่ใช้กันทั่วไปจำแนกได้เป็น 2 ชนิด คือ ไถเดี่ยว (ใช้ควายไถตัวเดียว) และ ไถคู่ (ใช้วัวไถ 2 ตัว)
คราด
เป็นเครื่องมือที่ทำจากไม้ขนาดใหญ่ เพื่อปรับดินที่ไถแล้ว ให้ก้อนดินแตกย่อยลงไปอีก โดยใช้วัวหรือควายเทียม ทั้งยังช่วยสางต้นหญ้าให้หลุดออกจากดิน ปัจจุบันได้เปลี่ยนเป็นคราดเหล็ก ใช้พ่วงกับรถแทกเตอร์
ระหัด
เป็นเครื่องชักน้ำเข้านา ทำด้วยไม้เนื้อแข็ง ลักษณะเป็นรางน้ำ ใช้มือหมุนหรือใช้เท้าถีบ ปัจจุบันเปลี่ยนมาใช้เครื่องสูบน้ำแทน
รูปภาพ โชง ใช้สำหรับวิดน้ำเข้านา ทำด้วยไม้ไผ่ที่หนา และแข็งแรงยาด้วยชันยาง
โชงโลง
เป็นภาชนะ สานด้วยผิวไม้ไผ่ที่หนา และ แข็งแรงยาด้วยชันยาง รูปร่างคล้ายรางน้ำ มีต้ามเป็นไม้ยาว 1-2 เมตร ใช้สำหรับวิดน้ำเข้านา เมื่อน้ำในนา ไม่พอเลี้ยงต้นข้าว ภาคอีสานเรียก คันโซ่ หรือ อุงพุ่ง
ขุบ
เป็นเครื่องมือย่อยดิน และบดทับวัชพืชให้จมในดิน โดยใช้วัวหรือควายลาก ทำจากไม้เนื้อแข็ง ขนาดใหญ่ทั้งท่อน ถากให้เป็นเฟือง 7 เฟือง เฟืองเหล่านี้จะทำหน้าที่ย่อยดิน เมื่อวัวหรือควายลากขุบ จะหมุนตีดิน ชาวนาจะตีขุบไปเรื่อยๆ จนกว่าดินจะเหลวพอ ที่จะทำนาได้ มักใช้ในแปลงนา ที่เพิ่งหักร้างถางพง หรือมีตอไม้และหญ้าขึ้นอยู่มาก
จอบ
เป็นเครื่องมือสำหรับดายหญ้า พรวนดิน และเตรียมดิน ทำด้วยเหล็กแบนๆ ด้ามไม้ยาวประมาณ 2 เมตร
ไม้ส้อมข้าวหรือหัวตะโหงก
เป็นไม้ไผ่ยาวประมาณเข่า เสียบโคนแหลมมีแขนยื่นออกจากข้อไผ่ เพื่อสะดวกในการจับ ใช้เป็นไม้นำในการปักดำกล้า
